دیالوگهای بسیار بسیار دلنشین و پر از احساس و البته پر بصیرت سریال،بشدت باعث جذابیت سریال میشد.سریال در ابتدای امر،با ریتم کندی شروع شد.در قسمتهای ابتدایی،فرض بر معرفی شخصیتها و بیان احساسات و وجوه مختلف شخصیت هایشان بود.اما پس از چند قسمت،قصه به طرز هنرمندانه ای پیشرفت کرد و مخاطب را نوید یک عاشقانه جذاب دوباره داد!

جلیل سامان که پیش از پروانه،با اثر متفاوت و بی نظیر ارمغان تاریکی برای خود در اذهان مخاطبان تلویزیون جا باز کرده و الحق هم موفقیت آمیز و هوشمندانه این کار را کرده بود،اکنون با پروانه تکمیل سریال قبلش را نمایان کرده بود.گرچه خودش هم بیان کرده که قصد ساخت یک سه گانه در این زمینه را دارد که امید داریم روزی دست به ساخت سومین آن ببرد...

او پیش از این دو اثر خاص،ساخت مستنداتی چون بازسازی آیت الله لاری (شبکه دوم سیما/تاریخ معاصر)،بازسازی قیام جنوب (شبکه دوم سیما/تاریخ معاصر)،بازسازی حدیث سرو (شبکه اول)،حدیث دلدادگی (شبکه چهارم سیما/مراسم عرفه در کربلا) را در کارنامه پربار خود دارد،نشان داده که تفکر انقلابی و دینی بشدت پرورش یافته و متفاوتی دارد و قدم در راهی گذاشته که از میان هم صنفانش همسفران زیادی (و گاه اصلأ هیچ!) ندارد!

از میان مستندات این هنرمند،(گرچه تمامی آثار زیبا و قابل قبول بوده اند)،مستند آیت الله لاری یک اثر فوق العاده بود.پر از عشق و احساسات انسانی!با نگاهی خاص و عمیق...

او پیش از این فیلمنامه های زیادی هم نوشته.فیلمنامه هایی چون سریال ترس و لرز/سریال قصه قرارگاه/سینمایی هانیه (سیما فیلم)/سینمایی وقت بودن (شبکه چهارم سیما و برنده چند سیمرغ بلورین از جشنواره فیلم فجر)/سریال گذرگاه تاریکی (شبکه سوم سیما) و سریال تافته جدا (بافته شبکه دوم سیما)

اما آنچه مخاطبان را با او آشنا و همراه کرد،همین دو اثر اخیر و فاخر وی (ارمغان تاریکی و پروانه) است...

ارمغان تاریکی یک شگفتی بود در روزهای بی رونق تلویزیون!در روزهایی که قصه ها متفاوت بود و بی پایه...

در ارمغان تاریکی،عشق سطحی یک مرد فریب خورده توسط سازمان مجاهدین خلق،او را به جایی رساند که سالها خود را از نعمت دیدن محروم کند...

در ارمغان تاریکی،زنی چادر به سر گذاشت که هم در عشق پیشتاز بود،هم در بصیرت،هم در احساس و هم در تفکر انقلابی و دینی!

تا پیش از ارمغان تاریکی چادر،برای زنی تعریف میشد که قرار بود برای ملاقات عزیزش به زندان برود!یا برای فقیران و قشر ضعیف جامعه!اگر این پوشش در سریالی به زنی از طبقه بالای جامعه تعلق داشت،بقدری مصنوعی و شعارگونه جلوه می نمود که مخاطب را دلزده می کرد.مثال واضحش را در نمونه هایی چون ما چند نفر،پنج کیلومتر تا بهشت،آخرین گناه و... می توان دید...

جلیل سامان هنر بی نظیری در خلق شخصیت های مذهبی دارد.بقدری این شخصیت ها را باورپذیر و جذاب می سازد که ناخواسته جذبشان می شوی!

او در ارائه چنین شخصیتهایی،اغراق و ظاهر سازی را به کار نمی گیرد.سکانس نماز خواندن این افراد در سریال های او انگشت شمار هستند!نه سارای ارمغان تاریکی را مدام سر سجاده می دیدیم و نه امیر پروانه را...

 دین و مذهب و تقید،در عمق زندگی افراد مذهبی و متدین سریال های سامان نمود دارد.در صحبت،حرکت،نگاه و شیوه زندگی آنها!

و اما سریال پروانه که این روزها با سرعتی بشدت خارق العاده،گوی سبقت را از دیگر رقیبان ربوده بود و موفق و مصمم،به پیش می تاخت!

سیر داستان پروانه،بسیار قابل باور و جذاب بود.اگرچه به دلیل لو رفتن پایان داستان،سامان مجبور به بازنویسی فیلمنامه و تغییر پایان بندی آن شد،اما باز هم پایانی بی نظیر و دردآور برای سریال تدارک دید و تمامی مخاطبانش را در بهت این عشق عمیق و پاک نگاه داشت!

اما آنچه بیش از هر چیزی در پروانه مخاطب را به وجد می آورد،دیالوگهای پرمغز و اصیلش بود.چه از زبان سید بیان میشد،چه از زبان پروانه،چه امیر،عاطفه،مهران و حتی طالبی!

از نظر این حقیر،دیالوگهای میان پروانه و امیر در سکانس های آخر قسمت 12 بهترین های سریال بود...

پروانه و سارا بهرامی!

یک شروع موفق...

قصه حول پروانه می چرخید.دختری که به گفته خودش،در دیالوگی در قسمت نهم،از بهشت نادانی رانده شده و با درد دانایی سرگردان بود!

او از زندگی پر از رفاه و بی دغدغه اشرافی اش دل کنده و قدم به قدم،در کنار امیر جلو می آمد.عاشقانه دوستش داشت و تمام وجودش را فدای او و باورهایش کرده بود...

عشق پروانه به امیر،فارغ از هرگونه تملق بود.عشقی ناب و پر از شرم ایرانی.در تمام سکانس های سریال،پروانه بدون چادر حاضر شد.اما در سکانسی که در پارک برای اولین بار قرار بود از عشقش برای امیر بگوید،چادر پوشید تا در نماد،تأییدی باشد بر عشق شرقی و نجیبش!

پروانه،دختری بود که از عشقی زمینی،به عشقی آسمانی رسید (درست مثل ارمغان تاریکی).کسی که از لذتهای بی اساس زندگی اش دست کشید و در سختی های زندگی امیر،همراه و همسفر شد.با تمام وجود!از نوشتن رمان های فانتزی و لغو کناره گیری کرد و با خواندن کتابهای امیر،چشمهایش را گشود و با درد دانایی سرگردان شد!دختری که بشدت از مردان متنفر بود،عاشقانه به پای امیری نشست که قبل از او عاشق شده بود و در ابتدا به او توجهی نمی کرد!کسی که بخاطر کشته شدن سگش،حاضر شد امیر را تحویل شهربانی بدهد،در سکانس های آخر،از میوه عمرش گذشت و به آغوش عشق امیر بازگشت تا در رسیدن به خدا هم کنار او باشد...

بازی سارا بهرامی در این سریال عالی بود.گرچه در ابتدا در مقابل حامد کمیلی کمی ضعف نشان می داد و در نشان دادن برخی احساساتش نمی توانست درست عمل کند،اما بتدریج که قصه جلو می رفت،نشان داد که توانایی زیادی برای انگیختن حس همذات پنداری مخاطبش دارد.چه در سکانس های دستگیری اش در ساواک،چه در سکانسی که با طالبی در ویلا بود و چه در سکانس های تنهایی و عزلتش...

او که هنر بازیگری را با تئاترهای موفقی شروع کرده،در مجموعه مثل یک کابوس توانست تا حدودی نگاه منتقدین را به سمت خود جلب کند.اما زمان پخش نامناسب سریال و بازی پررنگ تر نقش های اصلی،او را به حاشیه راند و او،صبورانه منتظر ماند تا کمی بعد،با پروانه و یک نقش حساس و خاص،تمام قد دیده شود...

سارا بهرامی بشدت گریه کردن را بلد است!بقدری در سکانس های دراماتیک سریال زیبا اشک می ریخت که هر مخاطبی را به همراهی با خود وا می داشت.بخصوص در سکانسی که قرار بود با فرزندش فرار کند و برای امیر از آمدن طالبی می گفت...

همین هنر او هم باعث شد که بتواند این نقش را بدست آورد.جایی خواندم جلیل سامان گفته بود سارا بهرامی در تستی که از او گرفتم،به قدری با سوز و احساس گریه کرد که اشک من را هم درآورد و اتاق را ترک کردم!

هنر او در نشان دادن عشقی آتشین و یکطرفه،بشدت تحسین برانگیز بود و هنرنمایی اش در سکانس های زیادی از سریال،تا مدتها در ذهن هایمان خواهد ماند...

اوج بازی او را می توان در سکانسی دید که فرزندش را جلوی خانه همسایه اش گذاشت و با گریه هایش با او وداع می کرد...

این سکانس به قدری زیبا طراحی شده بود که بدون استثنا احساسات هر انسانس را بر می انگیخت و بشدت با وی همذات پنداری می نمود...

امیر و حامد کمیلی!

روزهای دوباره در اوج...

امیر،جوانی بود که از جوانی،فقط سن و سالش را داشت!جوانی پخته و سرد و گرم چشیده و مجرب...

او که پس از شهادت پدر و مادرش در قیام 15 خرداد،به دلیل شعارها و فعالیت های مهم سازمان مجاهدین خلق،جذب این سازمان شده بود،در کنار دیگر افراد فعال در سازمان،دقیقأ مثل یک وصله ناجور بود!این را می توان در دیالوگی جست که از زبان شهرام عبدلی بیان شد که به او می گفت کاری را بدون غرولند و مخالفت انجام دهد!

امیر در میان مجاهدین خلق بود.اما نگاه انقلابی داشت.کشتن هیچ انسانی را جایز نمی دانست.در عملیاتی که قرار بود کیفی را از آن مستشار آمریکایی بدزدند،حاضر نبود آن آمریکایی را بکشد و حتی نگران راننده بی گناهش هم بود.و بعدتر،وقتی که در جریان عملیات،آن پیرزن بی گناه کشته شد،یا ابوالفضل گفتنش و نگاه پر از خشم و حسرتش،گواه همین ادعا بود...

عشق هم در امیر آرمانی بود.او عاشق نرگسی شده بود که شبیه خودش بود.باگذشت و مقید!پس از مرگ نرگس هم عاشق ماند و داغدار عشقش بود...

پس از آن،حتی وقتی به پروانه نزدیک شد هم عاشق نرگس ماند.این را میشد از سکانسی که خبر زنده بودن نرگس را دریافت،فهمید.بلاتکلیفی که در نگاهش موج میزد،عالی بود.یک حس خوشحالی اما آمیخته با غم و نگرانی!چرا که اگر فقط خوشحال می بود،عشقش به پروانه زیر سؤال می رفت و اگر ناراحت بود،عشقش به نرگس!

اما از عشقش به پروانه هم چیزی کم نمی گذاشت.وقتی فهمید که پروانه علاقمند است،وقتی بخاطر احساس مسئولیت،عذاب وجدان،غیرت،انسانیت و هزاران حس دیگر با پروانه ازدواج کرد،لحظه به لحظه عاشقتر شد و بیشتر توانست به پروانه ثابت کند که دوستش دارد...

اما نکته دیگر،نگاه عاقلانه امیر به سازمان و تغییراتی بود که در سازمان ایجاد شد.سکانس هایی که در مورد تغییر ایدئولوژی سازمان یا حذف آیه قرآن از آرم سازمان با سازمانی ها صحبت می کرد،یک نگاه خاص و فکر فوق العاده مثبت را با خود داشت که با هر دیالوگ (که البته مرهون استاد خوبمان،جلیل سامان هستیم) مخاطب را به فکر فرو می برد...

حامد کمیلی که پس از تردید تا حدودی همه را از خود ناامید کرده بود،امسال دست پر به رسانه بازگشت.چه با اثر زیبای زیباتر از زندگی (که البته نقص هایی هم دارد و بعدأ بطور مفصل به آن خواهم پرداخت) در سینما و چه سریال بی نظیر پروانه در تلویزیون!

او که کار خود را با تئاترهای خاص و هنری شروع کرده و در تلویزیون هم با نقش آفرینی به یاد ماندنی در به دنیا بگویید بایستد،پرواز در حباب و اغما،خود را در اذهان به یاد ماندنی کرده بود،دوباره با این بازگشت شکوهمند،نشان داد که توانایی هایی فراتر از آنچه فکرش را می کردیم،دارد!

گرچه بازی اش در سریال کمی برونگرا بود،اما لطمه ای به کار وارد نمی کرد و بتدریج که قصه پیش می رفت،نگاههایش بیشتر و بیشتر عمق می گرفت و حس بیشتری به هر سکانس می داد...

سکانس های بیاد ماندنی زیادی از حامد کمیلی در این سریال بخاطر دارم.سکانس وحشتش در عملیات کشتن آن آمریکایی،سکانس شکنجه اش در ساواک (که الحق پلان نگاه پر از غیرت و خشمش به تجاوز کننده به نرگس بی نظیر بود)،سکانس گفتگویش با پروانه در خانه تیمی در مورد علاقه او به خودش،سکانس دیدار با نرگس،سکانس هایی که در حال اثبات دیوانگی خود بود و سکانس آخر که با پروانه در خانه بودند...

همه و همه زیبا و پر از احساس بود.پر از احساس مردی عاشق و عاقل!

اوج بازی او را می توان در سکانسی دید که مأمور ساواک روسری نرگس را از سرش کشید.به قدری نگاهش پر از غیرت و خشم و ناتوانی توأمان بود که دل هر مخاطبی را می لرزاند و به این فکر فرو می برد که ما در مقابل اینهمه فداکاری و نجابت و غیرت چه کردیم؟

طالبی و نیما رئیسی!

کوتاه و عاشق و ظالم...

طالبی،عاشقی ظالم بود.عشقش را می خواست.اما تنها همین!

او حاضر بود برای رسیدن به خواسته اش،از همه بگذرد.مصداق کامل این بیان را می توان در سکانسی دید که امیر و نرگس را به آن شکنجه گر سپرد تا به بدترین شیوه امیر را وادار به لو دادن جای پروانه کند...

او که با پیشینه مختصری به مخاطب معرفی شد،به خوبی توانست در ذهن مخاطب بماند.هرچند به نسبت امیر و پروانه در روند قصه دخیل نبود،اما نقش قطب منفی را بخوبی یدک کشید!

نیما رئیسی که تا سالها نقش آفرینی بی نظیرش را در تنگنا به یاد خواهیم داشت،با پروانه متفاوت از قبل آمد!ایفای نقش یک ساواکی عاشق که عقیده اش،کارش و وظیفه اش برایش مهمتر از عشقش بود،تنها برای نیما رئیسی مناسب بود!چرا که چهره ای مثبت دارد و نقش منفی اش،این تضاد را به زیبایی به نمایش می گذاشت...

بهترین بازی او در سکانسی بود که پروانه اسلحه را به سمتش گرفت و شلیک کرد.بقدری نگاه عاشقش،شکست خورده و غمگین و آزرده بود که حس همذات پنداری را برخلاف میلت در تو بر می انگیخت!

عاطفه و الهام چرخنده!

متفاوت و مقتدر...

عاطفه،زنی است که بشدت به عقاید سازمانی خود پایبند است و ابتدای هر کاری،به سازمان و دستورات آن چشم می دوزد...

او که ابتدای سریال به شوهرش وفادار است و همیشه در کنار اوست (توجهی به محبت های گاه و بیگاه و پر از منظور فرهاد ندارد)،در جایی از قصه مجبور به کشتنش می شود و خود را با این توجیه که نباید گیر ساواک می افتاد،گول می زند!

چهره عاطفه،بشدت به درد همین نقش می خورد!مسئول بودن و دستور دادن!

اولین باری که در میان عکسهای سریال پروانه،عکسهای الهام چرخنده را دیدم،به قدرت فوق العاده جلیل سامان در یافتن بهترین ها ایمان آوردم!

الهام چرخنده دقیقأ همانی است که باید باشد...یک زن چریک سازمانی!دقیقأ شبیه زنان سازمان مجاهدین خلق!

بازی روان و یکدست وی،جذابیت زیادی به سریال بخشیده بود و در نقاطی از سریال،مخاطب را به راحتی با خود همراه می کرد...

اوج بازی وی را نیز می توان در سکانسی دید که پس از تجاوز آن مرد رده بالا،به خانه آمد و با پروانه شروع به صحبت کرد و سپس به قصد خودکشی خانه را ترک کرد...

محمود و مهدی سلوکی!

رو و پر از احساس،اما ضعیفتر از بقیه...

محمود،دقیقأ نقطه مقابل امیر است.هرچه امیر محتاط است،محمود بی احتیاط و عجول است (در سکانس انفجار ماشین مستشار آمریکایی)!هرچه امیر عاقل و نکته سنج است،محمود احساساتی و بی فکر است (در سکانس پذیرفتن عملیات انفجار)!هرچه امیر محکم است،محمود سست است (در اولین سکانس بازجویی امیر)!هرچه امیر باهوش است،محمود ساده و خام است (در سکانس بیمارستان)!

مهدی سلوکی که بازی خوبش در تب سرد و ما چند نفر را هنوز هم به خاطر داریم،در این سریال حقیقأ نتوانست آنچه را در چنته دارد،نشان دهد.در بعضی سکانس ها به راحتی مغلوب پارتنرش میشد و بار احساسی و هنری سکانس را به او محول می کرد.بخصوص در سکانسهای مشترک با حامد کمیلی!

اما بازی جذابش را در سکانسی که دستگیر شد و بازجو با او صحبت کرد و در آخر،مغلوب ترس وجودش،لیوان چای را برداشت و با خوردنش،اشک ریخت،نمی توان انکار کرد...

سیدحسن و هدایت هاشمی!

تکراری دوست داشتنی...

سیدحسن،دقیقأ همان کسی بود که امیر هروقت مستأصل میشد و در مقابل سازمان دچار تردید میشد،باید به او پناه می برد!هدایتگر نگاه و تفکر امیر،سید است.روحانی که به قول جلیل سامان،کارهایش را خودش می کند و برای کمک به دیگران عجله دارد!کسی که می تواند نمونه کامل یک روحانی باشد در این روزها...

مهمترین ویژگی سید،بصیرت بالای اوست.دیالوگهای نغز و فوق العاده او،بهمراه شیرینی خاصی که در لهجه و بازی اش دارد،این بصیرت را به شکل دلپذیر و هوشمندانه ای به باور مخاطب می نشاند...

سید نمونه یک انسان کامل است.کسی که در هر شرایطی،پشتیبان امیر است و مدام سعی دارد امیر را از خطرات آگاه کند و بسوی نگاهی درست و منسجم پیش ببرد...

هدایت هاشمی،این نقش را شبیه نقشش در لطفأ مزاحم نشوید در آورده!اما باز هم دوست داشتنی است.یک تکرار دوست داشتنی!با لهجه ای که گویا متعلق به خودش است.چرا که در سریال چک برگشتی هم با همین لهجه صحبت می کرد و در فیلم لطفأ مزاحم نشوید هم شبیه همین بود...

چهره هدایت هاشمی،با اندکی تغییر،درست شبیه یک روحانی می شود.همین استفاده درست از چهره و البته بازی روان و قابل باور اوست که باعث موفقیتش در این سریال و کارهای سابقش شده...

البته اگر به ورطه تکرار نیفتد!

نرگس و سپیده خداوردی!

باگذشت،عاشق و شبیه به گذشته...

نرگس را زیاد نمی بینیم.جز در سکانس های تأثیرگذار و مهم،او را نمی بینیم و همین هم حضورش را پررنگ تر و زیباتر می نماید...

نرگس،عاشقی است که تنها بخاطر عقیده و همین عشقش به زندان افتاده و اکنون که آزاد شده،با وجود پروانه،خود را فدا می کند...

فدا شدن،در سراسر قصه پروانه روی دوش نرگس سنگینی می کند.چه در هنگامیکه امیر و پروانه را فراری داد و خود را به دست ساواک سپرد و چه در انتهای قصه که فرزندش عشقش را عاشقانه به آغوش گرفت و پا به سرنوشتی جدید گذاشت...

سپیده خداوردی،اگرچه از لحاظ بازی شبیه همان گلرخ از یاد رفته است،اما باز هم به دل می نشیند.تنها یک تفاوت با گلرخ و سایر نقشهای مثبتش دارد : صدایی پخته و نگاهی پر از آرامش در عین ناآرامی!

بازی قابل قبول او در این سریال،نگاههای زیادی را به سوی خود معطوف کرد.به امید اینکه پس از این هم بتواند همینقدر متفاوت و تأثیرگذار انتخاب شود و بازی کند...

دیگران :

سایر بازیگران نیز به خوبی نقش خود را ایفا نمودند.از نقش آفرینی کوتاه،مؤثر و عاقلانه شهرام عبدلی تا بازی روان،پر از احساس و تأثیر گذار علی عامل هاشمی...

از بازی هرچند دارای نقص،اما احساسی قطب الدین صادقی تا بازی پر از آرامش دوست پروانه،متین السادات ستوده...

نکته :

شاید اگر من بخواهم بهترین سکانسش را انتخاب کنم،سکانسی را که در قسمت آخر،امیر و پروانه در خانه قربانی شدند را انتخاب می کنم...

چه به لحاظ فضاسازی،چه به لحاظ تکنیکی،چه با انتخاب آن ترانه فوق العاده فرهاد،چه از لحاظ بازی فوق العاده حامد کمیلی و سارا بهرامی و حتی بخاطر موسیقی خاص و بی نظیرش..

حرف پایانی :

پروانه،با پروانگی هایش،پر از حرف بود.پر از نکته.پر از تقید.پر از محبت.پر از عشق...

کاش بدانیم پشت قلم و نگاه و حرکت این سریال،چه حرفهایی نهفته...

کاش بتوانیم پروانه وار زندگی کنیم...

کاش بتوانیم امیری باشیم شبیه امیر سریال...

----------------------------------

----------

الهام چرخنده بازیگر نقش عاطفه در سریال «پروانه» که سینما را با «شب یلدا» تجربه کرده است در گفت‌وگویی اعلام کرده که آماده است به عنوان بانوی خواننده روی صحنه برای بانوان بخواند.

وی در این خصوص گفته است: کار دیگری که به شدت پیگیر آن هستم این است که امسال پکیجی از اشعارم که مجوز گرفته و توسط فرشید نوابی روی آنها آهنگسازی صورت گرفته و خودم دکلماسیون کردم وارد بازار شود.جالب اینکه چند کلیپ هم روی آنها ساخته شده که اثر آبرومند به مخاطب ارائه شود. پانزده تراک هم با اشعاری از خودم و فرشید و البته با آهنگسازی او، تمرین شده که آماده هستم تا برای اولین بار الهام چرخنده به عنوان بانوی خواننده روی صحنه برای بانوان بخواند. اگر یادتان باشد در فیلم «شب یلدا» مردم گوشه‌هایی از صدای مرا شنیدند چون کار اصلی من آواز است و امیدوارم این تجربه هم بزودی کنار بانوان عزیز و محترم کشورم اتفاق بیفتد.

چرخنده در بخش دیگر این مصاحبه ضمن گلایه ضمنی از جلیل سامان(کارگردان) افزوده است: کماکان می‌گویم این 40 درصد از توانایی من است و آقای سامان عاطفه را تعدیل کردند. خدا را شکر می‌کنم که مخاطب عاطفه را دوست داشت و او را دنبال کرد. امیدوارم در فرصتی بهتر نشان دهم که می‌توانستم عاطفه‌ای به مراتب بهتر از این اجرا کنم.

-----------------------

نوع راه رفتن ˝عاطفه˝ در سریال پروانه به درآمدن نقش کمک کرد

    ۱۳۹۲ سه شنبه ۳۱ ارديبهشت 

الهام چرخنده بازیگر مجموعه تلویزیونی " پروانه "به کارگردانی جلیل سامان درگفت وگوبا هنر آنلاین در مورد حضورش در این مجموعه گفت : مهم ترین دلیل حضورم در این مجموعه ویژگی های نقش عاطفه بود ، بعد از سالها نقشی خوب و متفاوت برای بازی به من پیشنهاد شد، نقشی تاریخی که تحقیق کردن در باره اش برایم جذاب بود.

بازیگر " شب یلدا" با اشاره به انتخاب نقش های متفاوت عنوان کرد : برای هر بازیگری که علاقه به ماندگاری دارداین تمایل وجود دارد که نقش های متفاوتی را بازی کند ، بعد از بازگشتم از خارج از کشور چند پیشنهاد بازیگری داشتم و با توجه به احترامی که برای سازندگانشان قائل بودم ترجیح دادم به علت ضعف های موجود در بحث شخصیت پردازی این نفش ها را قبول نکنم و نقشی را بازی کنم که ابعاد مختلف نقش به درستی شخصیت پردازی شده باشد.

چرخنده در باره ویژگی های عاطفه در پروانه افزود : عاطفه نقشی متفاوت بود  و من حداقل در تلویزیون کمتر چنین نقش هایی را دیده ام ، برای من جذابیت بیشتر این مجموعه مربوط به شخصیت پردازی آدم ها بود و عملکرد سیاسی شان در مرحله بعدی توجه قرار داشت.

او ادامه داد: ایفای نقش هایی  جذاب است که بتوانم از فیزیکم هم برای ایفایش بهره ببرم ، بازی کردن نقشی مهم و ارزشمند است ، که بازیگر را وادارکند که برای کوچکترین رفتارها و اکت هایش فکر ، اندیشه و برنامه ریزی انجام دهد،

چرخنده گفت: من برای انجام کوچکترین حرکات و دیالوگ گفتن های عاطفه در سریال " پروانه " هم با فکر و مطالعه عمل کردم و امیدوارم مخاطب توانسته باشد با فیلم ارتباط درستی برقرار کند.

این بازیگر درمورد شیوه بازیگری اش برای ایفای شخصیتی که در دهه پنجاه می زیسته  عنوان کرد : سن من به گونه ای است که خودم تجربه ای عینی از منش و نوع رفتار و گویش زن های دهه پنجاه نداشتم، بنابراین رفتم به سمت تحقیق وپژوهش و خواندن کتاب های جامعه شناسی و اجتماعی مربوط به دوران دهه پنجاه و با مراجعه به آرشیوهای عکس و اینترنت به عکس های زنان دهه پنجاه نگاه کردم ،البته فیلم نامه پروانه هم پرو پیمان و کامل بود وخیلی به من کمک کرد ، مدتها موسیقی دهه پنجاه را گوش کردم، البته  سایر عوامل مثل گریم و لباس هم به کار بازیگر کمک می کند ،

این بازیگر گفت: به نظرم ریتم راه رفتن عاطفه خیلی خیلی مهم بود دختری چریک و تعلیم دیده که راه رفتنش خیلی با دختران عادی تفاوت داشت.

وی در مورد آرمان خواه بودن عاطفه تاکید کرد : نمی شود روی تک تک تفکرات آدمها نام گذاشت  که فلان آدم آرمان خواه و یا فرد گرا و غیره و ذالک است ولی  عاطفه  عضوی از یک گروه مبارزه در دهه پنجاه بود که اهدافی داشت که شاید در آن زمان این اهداف موجه و درست بود و در جهت مبارزه با حاکمیت نامشروع پهلوی بوداما به تدریج این اهداف دچار انحراف و کج روی شد.

------------------

گفت‎وگو با جلیل سامان، نویسنده و کارگردان مجموعه پروانه؛

گروه فرهنگی جهان نیوز: جلیل سامان چندان تمایلی به حضور در فضای رسانه ندارد. کمتر وارد جنجال‎‎های رسانه‎ای می‎شود و تنها در بازه پخش آثارش مجاب به گفت‎وگو می‎شود، آن هم با شرط عدم عکسبرداری! همین ویژگی‎‎ها سبب می‎شود سامان فارغ از کارنامه و آثارش، به چهره‎ای متفاوت در میان کارگردانان سینما و تلویزیون بدل شود. کارگردانی که بیش از حب شهرت و سودای تکنیک، عشق و دغدغه در کوله‎بار دارد و این‎گونه آثاری چون «ارمغان تاریکی» و «پروانه» را به سرانجام رسانده است. آن‎چه در ادامه می‎خوانید تلاشی است مختصر برای آشنایی با دغدغه‎‎های فکری و هنری این فیلم‎ساز؛ به بهانه پایان پخش مجموعه تلویزیونی «پروانه».

با توجه به اینکه طرح اولیه «پروانه» به شما تعلق دارد (همچون مجموعه ارمغان تاریکی) این‎بار که چهره با سابقه‎تری محسوب می‎شدید، برخورد مدیران سیما با شما چگونه بود؟

البته هنگام ارائه فیلم‎نامه «ارمغان تاریکی» هم چندان بی‎تجربه نبودم...

از نظر کارنامه فیلم‎سازی، بله اما تأکید کردم از منظر مدیران سیما که طبیعتا در ‎آن مقطع هنوز تجربه موفقی مانند «ارمغان تاریکی» را در کارنامه شما  نمی‎دیدند.

از منظر مدیران تلویزیون که هنوز هم من بی‎تجربه‎ام! (می‎خندد) از این منظر، تجربه زمانی به‎دست می‎آید که مطابق میل دیگران رفتار کنی، در غیر این صورت همچنان آدم بی‎تجربه‎ای هستی! قبل از «ارمغان تاریکی» سریال «قصه قرارگاه» را کار کرده بودم که براساس همان هم مدیران تلویزیون می‎توانستند به من اطمینان کنند. اما متأسفانه مدیران ما آن‎قدر به خودشان زحمت نمی‎دهند تا آدم‎‎های دوروبر خودشان، حتی من نوعی را که کارمند سازمان صداوسیما هستم، بشناسند. حتما از بیرون باید اتفاقی بیافتد و مثلا یک نماینده مجلس و یا هر فرد دیگری فیلم‎سازی را معرفی و کارش را تضمین کند. البته این نگاه شاید بیش از حد بدبینانه باشد، اما چون دوران سختی را پشت‎سر گذاشتم تا بتوانم از پیله خودم بیرون بیایم، متأسفانه چنین نگاه بدبینانه‎ای را نسبت به مسئولان تلویزیون پیدا کرده‎ام. حتی بعد از ساخت و پخش «ارمغان تاریکی» که به‎ظاهر هم از ‎آن راضی بودند، دیدید که از خیلی آثار ضعیف تلویزیون تقدیر به‎عمل آمد، اما هیچ توجهی به عوامل این مجموعه نشد. خیلی کار‎های سطحی‎تر بعد‎ها در قالب سی‎دی و دی‎وی‎دی وارد شبکه نمایش خانگی شد و اما «ارمغان تاریکی» توسط خود مردم کپی و توزیع شد که البته من به این اتفاق افتخار می‎کنم!

یعنی سازمان صداوسیما هیچ اقدامی برای انتشار این مجموعه انجام نداد؟!

شما همین الان می‎توانید به سروش سیما مراجعه کنید و ببینید چه سریال‎‎هایی منتشر و توزیع شده است. اتفاقی که برای «ارمغان تاریکی» رخ نداد...

و فکر می‎کنید این بی‎توجهی تعمدی است و دلیل خاصی دارد؟

دلیلش این است که من هیچ‎گاه درگیر روابطی که موجب می‎شود آدمی باتجربه(!) محسوب بشوم نشدم و بعد‎ها هم نخواهم شد. هر کار کرده‎ام به آن اعتقاد داشته‎ام و صدالبته که در قبال آن توقع به‎به و چه‎چه هم نداشتم. مزد اصلی این است که مردم کاری را ببینند و آن را بپسندند. مثلا درباره ارمغان تاریکی اگر یک دختر چادری شخصیت دوست‎داشتنی سارا را پسندیده و از تماشای آن خوشحال شده‎باشد برایم کافی است. اگر کسانی که پیش از این طرفدار سازمان مجاهدین بوده‎اند و به این واسطه تغییر نگاه بدهند، این قطعا اجر بالاتری خواهد داشت. اگر لبخند رضایتی بر لب‎ خانواده‎‎های چندین هزار نفری که توسط سازمان منافقین در سال‎‎های پس از انقلاب ترور شدند، نشسته باشد که چه خوب بالأخره یک نفر حرفی در این‎باره زد، این‎‎ها برایم از همه چیز ارزشمندتر است.


دوست دارم بیشتر درباره پروسه تولید «پروانه» صحبت کنیم. سریالی که ادامه‎ای آبرومند و قابل قبول برای «ارمغان تاریکی» بوده می‎تواند برای ادامه این‎روند امیدوارکننده باشد. اما متأسفانه شاهدیم که جلیل سامان به‎عنوان خالق این آثاردم از خستگی می‎زند و حتی امکان ساخت سومین قسمت از این سه‎گانه را منتفی می‎داند. با توجه به این‎که خستگی شما‎ ناشی از جنگیدن با شرایط نامساعد مدیریتی است، آیا فکر می‎کنید واقعا سقف تلاش یک فیلم‎ساز برای مقابله با این شرایط همین خستگی است؟ اگر فیلم‎ساز هم با خستگی عرصه را ترک کند، پس از آن‎چه می‎شود؟

واقعا نمی‎دانم. این سؤال را مدیران باید جواب دهند. شاید هم بخشی از آن طبیعت کار باشد. ببینید من به شخصه سوژه‎ای را برای کار انتخاب می‎کنم و سراغش می‎روم که اگر در پروسه تولید آن جانم را هم از دست‎دادم بگویم ارزشش را داشت. وقتی با چنین انرژی‎ای سراغ کاری می‎روم جنگیدن با شرایط، آسان‎ترین کار برای من است. نتیجه تحمل این سختی‎‎ها از سوی من و گروه همراهم نیز هم در نتیجه کار دیده می‎شود.

هم در «ارمغان تاریکی» و هم در «پروانه» بارزترین ویژگی کار شما نگاه عاشقانه به پدیده زمخت و نه‎چندان لطیف سیاست است. اصالت قائل شدن برای «عشق» در ارائه روایتی تحلیلی‎ از تاریخ معاصر که اتفاقا بخش‎‎های ناگفته‎ای از تاریخ را هم شامل می‎شود، از کجا آمده است؟

خاطرم هست دانش‎آموز که بودم در شهرستانی به نام استهبان از توابع شیراز زندگی می‎کردیم. آن‎جا کتابخانه‎ای داشت که در همان سال‎‎ها مراجعه می‎کردم و نمایشنامه‌های شکسپیر و برستو ... را می‌خواندم، چرا که از همان سنین علاقه‌مند آثار نمایشی بودم. روی میز آن کتابخانه قاب کوچکی قرار داشت که این جمله در آن نوشته شده بود: «عشق مفتاح کشف اسرار کائنات است»، این جمله هر روز مقابل چشم من بود. تا مدتی حتی معنی مفتاح را هم نمی‎دانستم؛ اما بعد‎ها فهمیدم که این جمله یعنی عشق کلید کشف اسرار هستی است. شاید امروز تا حدودی به معنای آن جمله نزدیک شده باشم و درک همین نکته کافی است تا به اصالت عشق پی‎ببریم.

در زمان پخش «ارمغان تاریکی» در گفت‎گویی که با هم داشتیم، خیلی نگران بودید روایت عاشقانه‎تان تحت تأثیر برداشت‎‎های سیاسی از کار قرار بگیرد. در مراحل نگارش فیلم‎نامه و ساخت «پروانه» هم این نگرانی را داشتید؟

معتقدم اگر ما قصه را خوب تعریف کنیم هیچ‎گاه چنین اتفاقی نخواهد افتاد. البته به شرط این‎که آن‎ را خوب هم ببینند...

یعنی این معادله دو طرفه است؟

بله. اگر کسی بخواهد فال‎گونه کاری را ببیند، قطعا می‎تواند روی برخی سکانس‎‎های و صحنه‎‎ها متمرکز شود و چیز‎هایی از آن در بیاورد. بالاخره هر کاری فرازوفرود‎هایی دارد در برخی صحنه‎‎ها عاشقانه‎تر است و در برخی دیگر بیشتر سراغ تحلیل اجتماعی می‎رود. اساسا یک شخصیت در مسیر «شدن» و رشد، مراحل مختلفی را طی می‎کند. زمانی فقط عاشق می‎شود. زمانی می‎فهمد، زمانی می‎اندیشد و... در یک سریال هم این وجوه باید دیده شود و اگر کسی بخواهد تک وجهی آن را ببیند، می‎تواند حکم صادر کند که این کار فقط عاشقانه یا صرفا سیاسی است و هیچ چیز دیگری ندارد. در صورتی که اگر من کارم را خوب انجام داده باشم و مخاطب هم خوب کار را ببیند، این سوءبرداشت‎‎ها رخ نخواهد داد. درباره «پروانه» بنده ادعایی ندارم که کارم را خوب انجام داده‎ام، اما مطمئن باشید هم من و هم سایر عوامل تمام تلاش خود را کرده‎ایم تا کار خوبی ارائه شود.


انتخاب‎گری و اختیار انسان در قبول سرنوشت یا تغییر آن، یکی از بارزترین وجوه داستان‎‎های شماست. این مسئله درباره کاراکتر‎های مجموعه «پروانه» پررنگ‎تر هم بود.

در اغلب آثارم وجه مشترکی وجود دارد که خودم هم اخیرا آن را کشف کرده‎ام و آن این که لحظه انتخاب و تصمیم‎گیری آدم‎‎ها، برایم بسیار مهم است. حتی در فیلم «وقت بودن» که هنوز اکران نشده، اما شما در جشنواره آن را دیدید هم محور اصلی داستان تصمیم‎گیری است، میان کشتن یا نکشتن. در فیلم‎نامه هنوز ساخته نشده «هانیه» هم این‎ نکته وجود دارد. در «ارمغان تاریکی» و «پروانه» هم این لحظه انتخاب برایم بسیار مهم بوده است. این انتخاب خیلی زیباست. انتخاب‎گری میان خیر و شر واقعا زیباست. جذابیت و زیبایی لحظه تصمیم‎گیری برای این انتخاب خیلی برایم ارزشمند است.

از منظر فلسفه وجودی انسان، آن را زیبا می‎دانید یا جذابیت دراماتیک آن را مدنظر دارید؟

قطعا هر دو است. چنین موقعیتی واقعا دراماتیک است. درباره انسان هم همین تصمیم‎‎ها هستند که آینده و زندگی او را می‎سازند. سعی من این است که لحظه‎ رسیدن به یک تصمیم بزرگ و سرنوشت‎ساز را انتخاب کنم و در قالب اثرم به آن بپردازم. به همین دلیل در کار شاهد لحظات تصمیم‎گیری برای اغلب شخصیت‎‎ها هستیم.

اشاره کردید با توجه به یک پایان‎بندی داستان‎ آثار‎تان را می‎نویسید. اطلاع از پایان در مرحله نگارش فیلم‎نامه دست شما را برای خلق شخصیت نمی‎بنند؟

برخی افراد نگارش داستان را با خلق شخصیت آغاز می‎کنند و معلوم هم نیست شخصیتی که خلق کرده‎اند آن‎‎ها را به کجا ببرد و شاید در مواردی آن‎‎ها شگفت‎زده هم بکند. اما من با خلق موقعیت داستان می‎نویسم. وقتی موقعیتی برایم آن‎قدر بزرگ و تأثیرپذیر باشد سعی‎ می‎کنم شخصیت‎‎هایی را خلق کنم که در یک روند داستانی به آن موقعیت برسند.

به تعبیری موتور محرکه شما ایده و قصه است...

ایده باید فوق‌العاده تاثیرگذار باشد واگر طرح یک‌خطی آن را برای هرکس تعریف کنی باید او را تحت تاثیر قرار دهد. اگر چنین ایده‎ای داشته باشم، وارد مرحله بعد می‎شود که ببینم با چنین ایده‎ای چه می‎توان کرد. براساس آن به یک مضمون می‎رسم. مثلا در ارمغان تاریکی این‎که فردی تعمدا نبیند و از این مسیر به یک نگاه عرفانی برسد این یک مضمون عالی است. حالا باید شخصیتی خلق شود که چنین روندی برایش قابل‎باور و امکان‎پذیر باشد. اگر قرار است چشم این شخصیت مهم باشد شغلش، را عکاسی در نظر می‎گیری، سایر ویژگی‎‎های شخصیت هم به همین ترتیب کشف می‎شود تا کاراکتر نهایی خلق شود.

امیر در «پروانه» (با بازی خوب حامد کمیلی) در قیاس با مجید «ارمغان تاریکی» گویی درگیری‎‎های فکری و فلسفی جدی‎تری با خودش دارد تا جایی‎که مسئول سازمانی‎اش در جایی می‎گوید: «تو نه مانند یک مسلمان واقعی هستی و نه یک چریک کامل». می‎توان گفت با قرار دادن کاراکتر مرددی مانند امیر در میان اعضا سازمان چریکی مجاهدین خلق، که اتفاقا باور‎های سلب و متعصبانه‎ای هم داشتند، نیم‎نگاهی هم به نقد عملکرد این سازمان داشته‎اید؟

البته من به‎دنبال نقد سازمان چریکی مجاهدین نبودم کمااین‎که در ارمغان تاریکی هم این‎گونه نبود. اگر خاطرتان باشد آن‎جا هم پایانی داشتم که حاصل انتخاب یک فرد بود و براساس آن داستان را روایت کردم. اتفاقا می‎خواهم بگویم برخلاف برداشت شما در قیاس با مجید، امیر چندان دودل نیست. امیر انتخاب‎گر است و خردمندانه‎تر از مجید عمل می‎کند. مجید از همان ابتدا عاشق بود و به نوعی از عشق به خرد رسید، اما امیر مسیری برعکس را طی می‎کند و تقریبا می‎توان گفت از خرد به عشق رسید. جمله‎ای هم که به آن اشاره کردید دقیقا تحلیل و رویکرد سازمان مجاهدین در آن سال‎‎ها، نسبت به بچه مذهبی‎‎ها را نشان می‎دهد. در مجموع شرایطی که امیر در‎آن قرار می‎گیرد او را ناگزیر از انتخاب می‎کند، اما هیچ‎گاه نسبت به عقاید و عملکردش خطای فاحشی از او نمی‎بینید.


با توجه به این‎که اشاره کردید، داستانی که انتخاب می‎کنید حتی طرح یک خطی آن هم تأثیرگذار خواهد بود، چرا برای به‎تصویر درآوردن آن وسواسی را فراتر از استاندارد‎های تلویزیون به خرج می‎دهید؟ هرچند ارزش‎‎های بصری کار شما دوچندان می‎شود، اما انگار این سخت‎گیری و وسواس چندان به مذاق سایر همکاران‎تان خوش نمی‎آید.

مسلما اولین ویژگی یک اثر تصویری خوب این است که باید جلوه بصری خوبی داشته باشد، مضاف براین‎که باورپذیر هم باید باشد. صرفا هم بحث آثار تاریخی نیست. مثلا برای نشان دادن مطب یک پزشک، آیا به صرف این‎که یک میز و صندلی در کادر بگذاریم می‎توانیم به مخاطب بقبولانیم که این مطب دکتر است؟ پس اول باید مخاطب بپذیرد که این مطب یک دکتر است تا بعد بتوان برایش قصه آن دکتر را تعریف کرد. پس فضا، لباس، گریم و حتی انتخاب بازیگران باید در راستای باورپذیری باشد. این‎که شما می‎گویید وسواس و سخت‎گیری، واقعا هم این‎طور نیست. در همین «پروانه» به 30 درصد ایده‎آل‎هایم در زمینه فضاسازی هم نرسیدم.

فکر نمی‎کنید با توجه به این دقت و وسواس طراحان صحنه دیگر حاضر به همکاری در پروژه‎‎های شما نباشند؟!

همین اتفاق هم در «پروانه» افتاد. چهار طراح صحنه به‎کار پیوستند و بعد ر‎ها کردند و رفتند. عملا خودم کار را به سرانجام رساندم.

از نظر حرفه‎ای که باید سر ذوق بیایند که کارگردانی چنین دقت نظری در صحنه‎پردازی دارد!

زمانی سر ذوق می‎آیند که اولا اشراف بر کار داشته باشند و ثانیا امکاناتی که لازم دارند در اختیارشان قرار بگیرد. در غیر این صورت کار خوب کردن سخت است!

گویا محمد افسری با سختی کنار آمده؟ پس از ارمغان تاریکی در پروانه هم تصویربرداری کمک بسیار زیادی به فضاسازی کرده است.

مهمتر از توان تخصصی هر فردی زاویه نگاه اوست. ممکن است یک نفر از نظر تکنیکی کاملا به عکاسی اشراف داشته باشد، اما وقتی عکس می‎گیرد عکسش به دل نمی‎نشیند. چون نگاهی که به انسان و جامعه دارد، قابل همذات‎پنداری نیست. محمد افسری گذشته از توان تخصصی در تفکر و زاویه نگاه بسیار به من نزدیک است و به همین دلیل همکاری خوبی با هم داشته‎ایم. آن شعر زیبا که پروانه در انتهای فیلم می‌سراید نیز سروده محمد افسری عزیز است.

و این همکاری ادامه هم خواهد داشت؟

اگر او حاضر باشد با من کار کند (می‎خندد)! یکی از دوستان وقتی شرح کار بعدی را شنید گفت توصیه می‎کنم یک‎سالی کار کردن را کنار بگذارید، پرسیدم: چرا؟ گفت: این‎طور که پیش می‎روی یا خودت را می‎کشی یا بقیه را!


بسیار خب برگردیم به دغدغه‎‎های ابتدایی شما؛ اگر جلیل سامان کارگردانی را کنار می‎گذاشت و نه ارمغان تاریکی ساخته می‎شد و نه پروانه، آیا بخشی از دغدغه‎هایش بر زمین می‎ماند یا تنها از موقعیتی شغلی فاصله گرفته بود؟

قطعا این کار را به‎عنوان شغل نمی‎بینم، کمااین‎که پیشنهادات بسیاری برای کار دارم، اما نمی‎پذیرم. حتما داستانی که در دست می‎گیرم باید دغدغه‎اش را داشته باشم تا بتوانم برایش بجنگم...

این دغدغه که بیشتر با روایاتی تاریخی سراغش می‎روید حتما ریشه در احوالات امروز شما هم دارد. در شرایط امروز خلأ چه‎چیز را احساس کردید که سراغ «پروانه» رفتید؟

مردانگی. مردانگی در سیاست، در زندگی، در عشق. واقعا در لابه‎لای شخصیت‎پردازی و دیالوگ‎‎ها نیم‎نگاهی به شرایط امروز هم داشتم. مانند جمله سیدحسن که امیدوارم هیچ‎گاه فراموش نشود، که به امیر ‎گفت: «امیری که تو اسمش را یدک می‎کشی، در جنگ صفین آب را در اختیار داشت، اما حاضر نشد آن را روی دشمن ببندد؛ چراکه نمی‎خواست با ناجوانمردی پیروز شود.» آیا واقعا امروز در زندگی و در سیاست‎ورزی این‎گونه‎ایم؟ تک‎تک صحنه‎‎های فیلم از همین جنس است. حتی روند تغییری ایدئولوژیک که در فیلم می‎بینیم صرفا مختص سازمان مجاهدین نیست. اگر کلی‎تر نگاه کنیم، آیا نمی‎توان این تغییر رویکرد را در برخی افرادی که اتفاقا در مصدر امور قرار دارند ببینیم؟ حتی خودمان به‎عنوان دانشجو، محصل، معلم، کاسب و... وقتی می‎گوییم اسلام کارآمد نیست و نمی‎تواند جواب‎گوی ما باشد بعد ذره‎ذره بخش‎‎هایی از آن را کنار بگذاریم و تنها بخش‎‎هایی را بپذیریم که با نفس ما جور در می‎آید، آیا این انحراف نیست؟ همه این‎‎ها جای تأمل دارد.

چقدر زمان باید بگذرد تا جلیل سامان به داستان و ایده دیگری برسد که حاضر شود تا پای جان برای به‎تصویر کشیدنش بجنگد؟

همین امروز هم چنین ایده‎ای دارم. هنوز فیلم‎نامه «هانیه» را نساخته‎ام و نکته این است که هنوز تهیه‎کننده‎ای که حاضر باشد تا پای جان، پای این کار بایستد پیدا نکرده‎ام(می‎خندد)! اگرچه فیلم‎نامه «هانیه» را سال 83 نوشته‎ام، اما هنوز هم حرف آن حرف روز است. تنها مانع پیش رو هم این است که هنر در کشور ما متولی ندارد، مدیران بیشتر متولی میزشان هستند و به همین دلیل هیچ‎کس دلش برای چنین تولیداتی نمی‎سوزد